Łabuzy to niewielka wieś położona przy dawnej szutrowej drodze z Baranowicz do Lachowicz. Choć oba miasta łączy dziś także droga asfaltowa, ruch samochodowy i rowerowy w tej okolicy pozostaje niewielki. Wśród licznych dawnych siedzib ziemiańskich rozsianych po rejonach baranowickim i lachowickim dwór w Łabuzach należy do najmniej znanych i najrzadziej odwiedzanych przez miłośników historii.
Odnalezienie go nie jest łatwe. Dawny majątek oddziela od wsi prywatne gospodarstwo i rozległe pole uprawne. Nawet po przejściu przez pole budynek długo pozostaje niewidoczny, ponieważ teren dawnego dworu niemal całkowicie zarosły drzewa i gęste krzewy. Do ruin prowadzi jedynie wąska ścieżka przedzierająca się przez zarośla.
Wieś była niegdyś ośrodkiem majątku ziemskiego położonego nad zachodnim brzegiem rzeki Szczary, około 9 km na północny zachód od Lachowicz i 2 km na południe od Darewa.
Informacje o historii majątku są bardzo skąpe. Prawdopodobnie pierwotny folwark znajdował się w pobliskim Darewie. W pierwszej połowie XIX wieku Łabuzy należały do Kruszynowskich, a w drugiej połowie stulecia przeszły w ręce Różańskich. Przed II wojną światową właścicielem folwarku o powierzchni około 180 ha był Władysław Różański. Nie wiadomo, czy zdołał opuścić rodzinny dom przed agresją sowiecką z 17 września 1939 roku.
Po 1945 roku na bazie majątku zorganizowano kołchoz, który następnie włączono do większego gospodarstwa z siedzibą w Darewie.
Niewiele wiadomo o samym dworze. Według Leonida Nieściarczuka, autora opracowania poświęconego zamkom, pałacom i parkom obwodu brzeskiego, został on wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku. W tym samym okresie założono także park krajobrazowy.
Dwór w Łabuzach położony jest na południowo-wschodnim skraju wsi, należącej do dawnej gminy Koniuchy. Rezydencję otacza malowniczy krajobraz prawego brzegu rzeki Szczary. Całość założenia zajmuje powierzchnię około 4,5 hektara.
Centralnym elementem zespołu dworskiego jest budynek mieszkalny. Wzniesiono go z cegły na planie wydłużonego prostokąta. Jest to budowla parterowa, nakryta wysokim, czterospadowym dachem krytym blachą. Charakterystyczne dla obiektu są skromne detale architektoniczne oraz kolumnowe elementy dekoracyjne.
W centralnej części elewacji frontowej i ogrodowej znajdują się niewielkie portyki z elementami klasycyzującymi. Od strony parku portyk wsparty jest na czterech kolumnach i zwieńczony szerokim, trójkątnym przyczółkiem, nad którym umieszczono półkoliste okno doświetlające poddasze.
Główna fasada budynku posiada pięć prostokątnych okien, rozmieszczonych symetrycznie względem środkowego portyku. Portyk wspiera się na dwóch murowanych kolumnach, które podtrzymują gładki, trójkątny fronton.
W pałacu znajdowało się osiem pomieszczeń. Po zakończeniu II wojny światowej budynek pełnił funkcję szkoły podstawowej oraz mieszkania dla nauczyciela. Po zamknięciu szkoły przez pewien czas mieścił się tu sklep spożywczy. W połowie lat 90. sklep został zlikwidowany, a pałac stopniowo popadł w zaniedbanie i ulegał dewastacji.
Otoczenie dworu stanowił park krajobrazowy. Zachował się jedynie niewielki jego fragment, w którym rosną jeszcze stare jesiony, klony, lipy, dęby i kasztanowce.
Po II wojnie światowej budynek początkowo wykorzystywano jako szkołę oraz mieszkania dla nauczycieli. Po zamknięciu szkoły mieścił się tu wiejski sklep, dzięki czemu dwór przez pewien czas pozostawał użytkowany i chroniony przed dewastacją.
Niestety, stopniowe wyludnianie się Łabuz doprowadziło do zamknięcia sklepu. Opuszczony budynek pozostał bez gospodarza i został skazany na powolną zagładę. Dziś stoi pozbawiony dachu, okien i stropów. Zawaliły się kolumny bocznego portyku, a mury z roku na rok coraz bardziej niszczeją. Ruiny szczelnie porasta gęsta roślinność, która stopniowo pochłania dawną siedzibę.
Mimo postępującej degradacji miejsce nadal zachowuje swój wyjątkowy klimat. W ciszy starego parku, pośród wiekowych drzew i zarośniętych ruin, łatwo wyobrazić sobie dawną świetność tej zapomnianej rezydencji. Dwór w Łabuzach należy do tych kresowych siedzib, które powoli znikają z krajobrazu, pozostając już niemal wyłącznie świadectwem minionej epoki.
Opr. i foto: Red.
Źródła:
– Zagacki, «Pozostałości dworu w Łabuzach», Echa Polesia 2020
– Rąkowski, «Kresowe rezydencje. Województwo nowogródzkie»
