Kuplin Stary leży w około 2,5 km na zachód od miejsca, gdzie stał dwór rodziny Kraszewskich w Dołhym. Do dziś pozostał tu zdziczały park dworski, zajmujący kiedyś powierzchnię ok. 7 ha. W parku spotykamy głównie stare lipy, klony, wiązy, graby, wierzby i okazałych rozmiarów akacje.
Na zarośniętej dziś parkowej polanie stał dwór Kraszewskich. Ocalały rosnące obok niego dwa sędziwe dęby, otoczone młodymi drzewami i krzakami. Na skraju polany znajdują się ruiny objektu gospodarczego.Na obrzeżu parku, przy drodze do Kruhłego jest mocno zarośnięty staw. Po przeciwnej stronie drogi stoi okazały, ale już mocno zrujnowany spichlerz.
Majątek w Starym Kuplinie jest opisany w 2. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego. W parku stała przed 1939 r. kaplica grobowa Moraczewskich, wybudowana w 1900 r., po innej wersji ( Aftanazy 104-105 Dwory i dworki, 1997) – kaplica była zbudowana po 1863 r., kiedy władze rosyjskie zabrały stojący w pobliżu kościół na cerkiew.
Na końcu mocno przerzedzonej alei starych lip i kasztanowców wznoszą się ruiny empirowej cerkwi Narodzenia Bogarodzicy (Preczistenskiej). Właściciel dóbr Moraczewski ufundował ją jako cerkiew unicką. Została zbudowana w 1834 r., już po śmierci fundatora, staraniem zarządcy majątku i jego krewnego Jana Moraczewskiego. Niegdyś w jej wnętrzu znajdowałą się marmurowa tablica ku czci Kazimierza Moraczewskiego. Po likwidacji unii w 1839 r. świątynia stała się kościołem katolickim, który po powstaniu styczniowym zabrano na cerkiew prawosławną. Po II wojnie światowej stopniowo popadała w ruinę. Za czasów radzieckich cerkiew została zamknięta i obrabowana. Do dziś zachowały się jej mury bez dachu.
Obecnie ruina ta jest uznawana za jedyny empirowy budynek w rejonie prużańskim. Pod częścią ołtarzową świątymi znajduje się krypta.Wokół cerkwi rosną grupy starych lip i kasztanowców. Na południu, na skraju starych zadrzewień stoi murowana dwukondygnacyjna dzwonnica z trzema przełomami na dzwony.
Dwór Kraszewskich, wybudowany przed 1840 rokiem był skromnym, drewnianym, parterowym dworem postawionym na planie prostokąta. Na środku frontowej elewacji znajdował się ganek obrośnięty dzikim winem. Dom przykrywał gładki, czterospadowy dach gontowy. Dwór był otoczony ogrodem, przed domem wytyczono wielki gazon. Budynek został zniszczony po 1939 roku. W czasach radzieckich w zabudowaniach dworu urządzono kołchoz zajmujący się hodowlą świń, w związku z czym wyburzono wszystkie budynki, poza powyższym składem.
Z historii Kuplina
Pierwsze wzmianki o Kuplinie pochodzą z I połowy XVI wieku, kiedy należał do księstwa kobryńskiego. W XVII w. Stary Kuplin należał do Wereszczaków. Późniejszymi właścicielami byli Moraczewscy i Kraszewscy herbu Jastrzębiec . Pierwszym dziedzicem Starego Kuplina z rodu Kraszewskich był Jan (1789–1864), syn Kajetana (1753–1793), chorąży prużański. Jan Kraszewski był ojcem pięciorga dzieci, w tym znanego pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego, który spędził dzieciństwo w pobliskim Dołhem, również kupionym przez Jana. Po Janie Kraszewskim Dołhe i Stary Kuplin miał odziedziczyć jeden z jego synów, Lucjan (1820–1892), jednak w związku z jego aresztowaniem w czasie powstania styczniowego za wspieranie powstania, przechowywanie powstańców i broni, majątkiem zajął się jego brat Kajetan (1827–1896, zmarł w Starym Kuplinie), literat, muzyk i astronom, który odziedziczył po ojcu również inne majątki. Kolejnymi właścicielami Kuplina byli iuż Moraczewscy: Seweryn Moraczewski (1822–1874), a po nim jego starszy syn, Tadeusz (1856–1936). Moraczewscy władali majątkiem do 1939 roku.
Na cmentarzu przykościelnym w Szereszowie, oddalonym o 20 km na zachód od Prużan, znajduje się okazały nagrobek Jana Kraszewskiego, właściciela Dołhego, ojca Józefa Ignacego, Łucjana i Kajetana Kraszewskich. Obok niego jest mający podobną formę, także z piaskowca, wykonany przez pracownię Józefa Menzla z Warszawy nagrobek jego zięcia, Jana Moraczewskiego, męzą Joanny z Kraszewskich i zarządcy w Kuplinie Starym.
Z Kuplina Starego i Szereszowa – Redakcja
Foto: Echa Polesia, maj 2026 r.
