Minkowicze to wieś o ponad 500-letniej historii. Położona jest 20 km na zachód od Kamieńca Litewskiego i 10 km na wschód od Wysokiego Litewskiego, przy lokalnej szosie z Ratajczyc do Barszczewa. Wieś składa się z trzech odrębnych części. Pierwszą są Nowe Minkowicze, gdzie powstaje nowa zabudowa mieszkaniowa. Drugą stanowi dawna część dworska. Niegdyś mieściła się tu szkoła w Borszczowie, a do dziś zachowała się jedynie nadal użytkowana sala gimnastyczna. Najstarszą częścią wsi są Stare Minkowicze – to właśnie tutaj narodziła się miejscowość i tu od wielu stuleci toczy się życie jej mieszkańców. Obecnie wieś liczy około 400 osób.
Według miejscowej tradycji dawni mieszkańcy trudnili się przede wszystkim rybołówstwem. W okolicznych rzekach i stawach licznie występował miętus, nazywany przez miejscowych minkiem. To właśnie od tej ryby miała pochodzić nazwa wsi – Minkowicze.
Na przestrzeni wieków wieś miała wielu właścicieli. W 1522 roku właścicielami Minkowicz byli Gomszewiczowie. Następnie dobra przeszły w ręce Sapiehów. W 1722 roku Michał Sapieha zastawił Minkowicze Józefowi Matuszewiczowi za sumę 50 tysięcy złotych i od tego czasu majątek stał się własnością tego rodu. W 1862 roku należał do Jana Szwykowskiego, uczestnika spisku brzeskiego z 1846 roku. W 1890 roku jego dobra obejmowały 874 dziesięciny ziemi.
Po Szwykowskich majątek przeszedł w ręce Zdzisława Zamoyskiego. Ostatnią właścicielką była Maria Zamoyska, znana z troskliwego gospodarowania i dbałości o utrzymanie majątku. Z ogólnej powierzchni 650 dziesięcin gruntów ornych 576 stanowiły pola uprawne, 45 dziesięcin zajmowały łąki, a 30 – lasy.
Założenie dworskie powstało z inicjatywy rodziny Matuszewiczów. Miało wydłużoną oś kompozycyjną, wzdłuż której prowadziła aleja dojazdowa. W głębi znajdował się dwór, za którym rozciągał się wydłużony boskiet, obsadzony z trzech stron lipami. Oś kompozycji zamykał niewielki staw.
Pierwotny układ przestrzenny założenia jest do dziś dobrze czytelny. Z liczącego niegdyś ponad dwieście lip boskietu zachowało się zaledwie szesnaście drzew; pozostałe wycięto w ostatnich latach. Przy alei dojazdowej rośnie pięć okazałych topól kanadyjskich odmiany „Serotina”, o średnicy pni od 136 do 143 cm.
Dwór był parterowym, drewnianym budynkiem z dobudowanymi przybudówkami, obmurowanym cegłą. Fasadę zdobił prosty ganek wsparty na dwóch kolumnach.
W 1890 roku, z inicjatywy Jana Szwykowskiego, dwór przebudowano według projektu W. Kronenberga, nie naruszając jednak dawnego, barokowego układu założenia. Przestrzeń po obu stronach boskietu ukształtowano odmiennie. Od strony wschodniej utworzono niewielkie skupisko drzew złożone z jesionów, lip i robinii akacjowej, natomiast po stronie zachodniej podobne skupisko z czasem przekształciło się w zwarte zarośla z podszytem bzu czarnego.
W obrębie majątku założono nowy układ wodny, złożony z dwóch stawów częściowo zasilanych przez źródła. Jedno ze źródeł zachowało się do dziś. 
Na terenie majątku powstały również trzy nowe budynki gospodarcze, dostosowane do ówczesnych potrzeb. Z dużych ciosów kamiennych i cegły wzniesiono spichlerz o znacznych rozmiarach (35 × 10 m), z suszarnią, oraz oborę (17 × 35 m). Z budynku obory, wzniesionego na planie litery „L” (60 × 12 m), z wewnętrznym dziedzińcem, zbudowanego z kamienia polnego i gruzu, zachowały się jedynie ściany.
W 1899 roku Maria Zamoyska wzniosła na wyniesieniu nad stawem kapliczkę w formie kolumny zwieńczonej krzyżem. Zamykała ona barokową oś kompozycyjną założenia i stała się miejscem nabożeństw oraz modlitwy. Kładka prowadząca przez staw, w ostatnich latach znacznie poszerzony, znajduje się obecnie pod wodą.
Majątek uchodził za wzorowo prowadzony. Zarządzał nim administrator. Stosowano trzy systemy zmianowania upraw: dziewięcio-, dziesięcio- i ośmiopolowy. Rocznie pod uprawę przeznaczano 110 dziesięcin żyta, 15 dziesięcin pszenicy, 95 dziesięcin zbóż jarych, 30 dziesięcin roślin okopowych oraz 26 dziesięcin roślin strączkowych. Łąki i pastwiska zajmowały w majątku 176 dziesięcin, a ugory – 126 dziesięcin.
W gospodarstwie prowadzono produkcję elitarnych nasion traw pastewnych – życicy francuskiej, kupkówki pospolitej i manny mielec – a także roślin strączkowych, takich jak seradela i koniczyna, oraz zbóż, m.in. żyta odmiany Schlansted, pszenicy Puławka, jęczmienia Lerchenborg i owsa. Hodowano bydło ras holenderskiej i oldenburskiej oraz owce rasy Negretti.
Niewielkie, skromnie urządzone założenie dworskie Matuszewiczów należy obecnie do szkoły i kołchozu. Jest stopniowo przebudowywane zgodnie z bieżącymi potrzebami, a dawny park dworski zarasta i traci swój historyczny charakter. W 1990 roku odtworzono kapliczkę Zamoyskich. Znajduje się ona przy drodze do Barszczewa.
Niestety w 1980 roku dwór obłożono białą cegłą silikatową, a od frontu, w miejscu portyku, dodano ceglane skrzydło poprzeczne, co sprawiło, że rezydencja utraciła znaczną część swoich walorów zabytkowych i estetycznych.
W sąsiedztwie dworu, oprócz obiektów powojennych, zachowały się wzniesione z kamienia polnego i cegły, na planach wydłużonych prostokątów, spichlerz i obora, a także fundamenty oraz resztki murów kilku innych budynków gospodarczych. Ocalał krótki fragment alei wjazdowej na osi dworu oraz znajdujący się za nim niewielki fragment parku z dwoma prostokątnymi stawami, które obecnie zarastają. W przerzedzonym drzewostanie przetrwały ponad dwustuletnie lipy.
Z Minkowicz – Redakcja
Foto: „Echa Polesia”, lipiec 2026 r.
Źródła:A. T. Fiedoruk, „Старинные усадьбы Берестейщины”, 2004
L. M. Niestierczuk, „Замки, палацы, парки Берестейщины. X–XX в.”, 2002
radzima.org
globustut.by
Grzegorz Rąkowski, Kresowe Rezydencje, t. 3, 2022
