Jakże mi pamiętny nieszczęsny ów ranek, w którym szanowny mój sąsiad co się każdą wieścią dzielił ze mną wszedłszy do mnie wcześniej niż zwykle, te fatalne rzekł słowa: — Złe wieści, przynoszę: — Powstanie w Królestwie!… Jakkolwiek przygotowany zdrętwiałem. Oba w milczeniu jedną myślą przejęci spojrzeliśmy w ciemną, straszną dal…. — A więc, powiadam po chwili, wszystko przepadło (…) – nasze szkoły, czytelnie, nasze prace nad ludem, wszystko skończyło się…. Zacznie się robota wrogów, panowanie renegatów i popów a któż wie, może zacznie się robota z nożem i kieliszkiem w ręku. Wszak słyszałeś ich pogróżki! A więc sami dla siebie kopiemy grób! Bóg wielki, odpowie mi ten zacny kapłan, w rzeczach takiej wagi, jak obecna nic się bez jego woli nie dzieje. Jeszcześmy niegodni widzieć owocu tej pracy a może nawet i niegodni stanąć do niej…. Zaufaliśmy sobie zanadto. Ot patrz, poczciwy nasz ks. Łaszkiewicz przekonany najmocniej, że 400 włościan z pod Wsielubia stanie na pierwsze jego hasło z kosami przeciw Moskwie. I mówże mu teraz, że co długie lata, co mówię, wieki zrobiły nie odrobić tego w jednej chwili; i że to w czem on i jemu podobni widzą dziś zasługę wobec ojczyzny, stanie się dla niej klęską. Zapomnieliśmy, że co ma być trwałem, niemało czasu i pracy wymaga, aby się przyjęło i wzrosło i że zapał tworzy cuda tylko na przygotowanym gruncie a myśmy na to ni czasu ni chęci nie mieli. Jaka praca taki plon. Prawda mój ojcze, ale cóżeśmy temu winni — my? I my winniśmy. Nie mieliśmy odwagi mówienia prawdy, gdy był czas po temu, tym co byli możni a których przykład na innych oddziaływał, milczeliśmy gdy mówić należało wszyscyśmy winni! — O tak, odrzekłem, za późno niestety wzięliśmy się do ludu, za wcześnie do broni…. Entuzyazm nami rządzi nie rozum…. umiemy ginąć za ojczyznę lecz nie umiemy pracowad dla niej!
1863
Źródło: https://kresy.genealodzy.pl/zbior/WSPOMNIENIA_NOWOGRODEK_WIEZIENIE_WYGNANIE_PRZEZ_EDWARDA_PAWLOWICZA.pdf
Powiązane artykuły:
