Urodził się na Polesiu jako Lejzor Czyż. W Ameryce został Leonardem Chessem – współtwórcą legendarnej wytwórni Chess Records, dzięki której blues z ulic Chicago podbił cały świat.
Mało kto wie, że z niewielkiego Motola na Polesiu pochodzi człowiek, bez którego historia bluesa i rock and rolla mogłaby wyglądać zupełnie inaczej. Lejzor Szmuel Czyż, znany później jako
współzałożyciel legendarnej wytwórni Chess Records, sprawił, że muzyka tworzona przez afroamerykańskich artystów z lokalnych klubów Chicago podbiła cały świat.
Leonard Chess urodził się 12 marca 1917 roku w Motolu, w ówczesnej Polsce. Pochodził z żydowskiej rodziny, która w 1928 roku wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Najpierw osiedliła się w Nowym Jorku, a następnie w Chicago, gdzie ojciec prowadził handel alkoholem. W Ameryce nazwisko Czyż zmieniono na Chess, a Lejzor przyjął imię Leonard. Jego młodszy brat Fiszel stał się Philem Chessem.
Wraz z bratem prowadził kluby jazzowe i bluesowe na południu Chicago, z których najbardziej znanym był Macomba Lounge. To właśnie tam zetknął się z muzykami, którzy tworzyli nową jakość amerykańskiej muzyki, choć ich talent pozostawał wówczas niemal nieznany szerokiej publiczności.
Przełom nastąpił w 1947 roku, kiedy Leonard Chess zainwestował w niewielką wytwórnię Aristocrat Records. Trzy lata później bracia przejęli nad nią pełną kontrolę i zmienili jej nazwę na Chess Records. Skupili się przede wszystkim na bluesie i rhythm and bluesie, podejmując ryzyko, którego wielkie firmy fonograficzne nie chciały się podjąć.
Okazało się, że była to jedna z najważniejszych decyzji w historii muzyki XX wieku. To właśnie pod szyldem Chess Records ukazywały się nagrania takich legend jak Muddy Waters, Howlin’ Wolf, Sonny Boy Williamson, Bo Diddley, Chuck Berry, Etta James, Koko Taylor, Little Milton czy Laura Lee. W tworzeniu charakterystycznego brzmienia wytwórni ogromną rolę odegrali również wybitni muzycy i producenci, m.in. Willie Dixon oraz Robert Lockwood Jr.
Jednym z pierwszych wielkich sukcesów Chess Records było wydanie nagrania Rollin’ Stone Muddy’ego Watersa. Utwór ten stał się symbolem nowoczesnego bluesa, a wiele lat później zainspirował nazwę jednego z najsłynniejszych zespołów rockowych świata – The Rolling Stones. Trudno dziś wyobrazić sobie historię rock and rolla bez artystów, których odkrył lub wypromował Leonard Chess.
Podczas sesji nagraniowej Muddy’ego Watersa i jego zespołu 11 lipca 1951 roku doszło do sytuacji, która dobrze pokazuje charakter Leonarda Chessa. Jak po latach wspominał sam Waters:
„Mój perkusista nie mógł złapać rytmu w She Moves Me. Zwrotka była po prostu za długa. Jest tam fragment: «She shook her finger in a blind man’s face, he say: Once I was blind but now I see… She moves me, man…». Perkusista chciał już zagrać przejście do kolejnej części utworu, a ja musiałem śpiewać jeszcze sześć czy osiem taktów. Za nic w świecie nie potrafił utrzymać rytmu do tego momentu.”
Leonard Chess nie należał do ludzi cierpliwych. Bez zbędnych dyskusji odsunął perkusistę od instrumentu i sam usiadł za zestawem. Zagrał prosty, równy rytm – bez ozdobników, oparty na mocnym uderzeniu bębna basowego. W praktyce rozwiązał problem nie próbując dopasować się do trudnego przejścia, lecz po prostu je ignorując.
Historię tę opisuje John Collis w książce The Story of Chess Records (Nowy Jork-Londyn, Bloomsbury, 1999, s. 56-57).
Wytwórnia nie ograniczała się jedynie do bluesa. W jej katalogu znalazły się także płyty z muzyką rhythm and blues, soul, gospel i jazz, wydawane również przez należące do firmy marki Checker, Argo i Cadet. Bracia Chess rozwijali także działalność radiową, współtworząc chicagowską stację WVON-AM, a później przejmując WSDM-FM.
Wpływ Chess Records wykraczał daleko poza Stany Zjednoczone. Dzięki działalności Leonarda Chessa muzyka afroamerykańskich wykonawców dotarła do białej publiczności na całym świecie, inspirując całe pokolenie brytyjskich i amerykańskich muzyków. To właśnie dlatego historycy muzyki zgodnie uznają Chess Records za jedną z najważniejszych niezależnych wytwórni fonograficznych w dziejach.
W 1969 roku bracia Chess sprzedali swoją firmę przedsiębiorstwu General Recorded Tape (GRT). Kilka miesięcy później, 16 października 1969 roku, Leonard Chess zmarł w Chicago na zawał serca. Miał zaledwie 52 lata.
Historyk muzyki John Broven napisał o nim:
„Leonard Chess był siłą napędową Chess Records – wytwórni, która obok Atlantic i Sun stała się symbolem niezależnego przemysłu fonograficznego. Wyznaczył nowe standardy w odkrywaniu i rozwijaniu talentów, zawieraniu kontraktów, budowaniu sieci kontaktów oraz promocji artystów.”
Dziś nazwisko Leonarda Chessa znają miłośnicy bluesa i rocka na całym świecie. Niewielu z nich zdaje sobie jednak sprawę, że człowiek, który pomógł stworzyć ścieżkę dźwiękową XX wieku, urodził się w Motolu – niewielkiej miejscowości na Polesiu. To kolejny dowód, że nasz region wydał ludzi, których dokonania daleko przekroczyły granice rodzinnej ziemi, pozostawiając trwały ślad w historii światowej kultury.
Red.
