Zwiedzamy poleskie muzea
Nawet jeśli nigdy wcześniej nie byliście w Brześciu i nie czujecie się pewnie bez mapy w telefonie, odnalezienie Muzeum Historii Miasta nie sprawi żadnych trudności. Wystarczy przyjechać na dworzec kolejowy, wejść na most nad torami i skręcić w lewo. Po chwili zobaczycie miejski park – to właśnie za nim kryje się cel naszej wędrówki. Droga zajmuje zaledwie kilka minut.
Po minięciu parku trafiamy na niewielką, spokojną ulicę Lewoniewskiego. Wśród zabudowy wyróżnia się dom z czerwoną dachówką, przypominający dawną szlachecką willę, stojący nieopodal współczesnego gmachu sądu. To właśnie tutaj mieści się muzeum. Warto przy okazji przespacerować się dalej ulicą Lenina – zobaczymy tam kilka podobnych budynków. Powstały one w duchu koncepcji „miasta-ogrodu”, realizowanej w Brześciu w okresie międzywojennym według projektu architekta Juliana Lisieckiego, który starał się połączyć zalety miejskiego komfortu z bliskością natury.
Siedziba muzeum to kameralny budynek z 1922 roku, zaprojektowany przez Lisieckiego. Sam obiekt jest dziś cennym zabytkiem architektury i doskonałym wprowadzeniem do historii miasta, którą poznajemy po przekroczeniu jego progu.
Zbiory muzeum liczą około czterech tysięcy eksponatów, ukazujących dzieje Brześcia od najdawniejszych czasów po wiek XX. Ekspozycja została rozmieszczona w czterech salach. Poznajemy tu historię średniowiecznego Berestia – miasta położonego niegdyś na wyspie, w miejscu dzisiejszej twierdzy brzeskiej – a także losy Brześcia Litewskiego, przeniesionego w XIX wieku na teren Kobryńskiego Przedmieścia w związku z budową twierdzy. Kolejne części wystawy opowiadają o czasach, gdy miasto znajdowało się w granicach Polski jako Brześć nad Bugiem.
Parter muzeum, który niegdyś mógł pełnić funkcje mieszkalne (salon, gabinet, kuchnia czy jadalnia), mieści opowieść o niemal tysiącletniej historii miasta – Berestie, protoplasta Brześcia, powstało bowiem już w 1019 roku. W pierwszej sali zobaczymy zarówno średniowieczne kroniki i herby, jak i współczesne dzieła artystyczne nawiązujące do dawnych czasów.
W kolejnej sali przenosimy się do epoki średniowiecza – czasu, w którym Brześć należał do najważniejszych ośrodków regionu. To właśnie tutaj, jako pierwsze miasto na ziemiach dzisiejszej Białorusi, otrzymał prawo magdeburskie (1390 r.). W Brześciu działała także jedna z pierwszych drukarni, z której – dzięki wsparciu magnata Mikołaja Radziwiłła Czarnego – wyszła słynna Biblia brzeska, prawdziwe dzieło sztuki drukarskiej. W muzeum można zobaczyć jej wydanie faksymilowe, natomiast oryginał przechowywany jest w zbiorach i prezentowany jedynie przy wyjątkowych okazjach.
To tutaj powstała pierwsza mennica, pierwsza apteka, pierwszy teatr szkolny, pierwsze drogi handlowe i manufaktury. Ślady tej historii odnajdziemy w eksponatach rozmieszczonych wokół – w gablotach i na ścianach.
Duże wrażenie robi makieta Brześcia z XVIII wieku – jeszcze przed zniszczeniem starego miasta. Plan średniowiecznego układu urbanistycznego można prześledzić także na wielkoformatowym obrazie, na którym przedstawiono również wybitne postacie związane z historią miasta: Witolda, Lwa Sapiehę, Radziwiłłów czy Stefana Batorego. Nie zabrakło tu także Aleksandra Gribojedowa, który jako dyplomata pełnił służbę w tych stronach.
Na drugim piętrze część ekspozycji odtworzono jako wnętrze mieszkania brzeskiej rodziny z początku XX wieku. Wiele przedmiotów zachowało swoją funkcjonalność – można zobaczyć działający gramofon czy dużą pozytywkę. W tej części poznajemy codzienne życie mieszkańców, oglądamy plany miasta, rysunki i karykatury. Spokojny rytm życia stopniowo ustępuje miejsca opowieści o wojnie i zmianach, jakie przyniosła ona miastu.
Zbiory muzeum są nieustannie uzupełniane – często dzięki darom mieszkańców i pasjonatów historii. Niektóre eksponaty powstają także na zamówienie muzeum. Wśród szczególnie cennych nabytków znajdują się m.in. prace malarza Jakoba Balgleya, urodzonego w Brześciu przedstawiciela paryskiej szkoły malarskiej, a także kolekcja dawnych rycin.
Jednym z centralnych elementów ekspozycji jest mapa Brześcia, ukazująca rozwój miasta na przestrzeni wieków.
W muzeum można zobaczyć m.in. bogatą kolekcję broni białej i palnej oraz umundurowania, makiety dawnego Berestia i stanowisk archeologicznych w rejonie twierdzy brzeskiej, historyczne dokumenty i fotografie, stare pocztówki z widokami miasta, meble i przedmioty codziennego użytku, a także cenne starodruki i kafle z XVI wieku odkryte podczas wykopalisk.
Do najcenniejszych eksponatów należą m.in. skarb monet – solidów wybitych w brzeskiej mennicy w drugiej połowie XVII wieku, unikatowy zegar z 1767 roku, a także modele dawnych klasztorów bernardyńskich, które niegdyś znajdowały się na terenie dzisiejszej twierdzy.
Muzeum Historii Miasta Brześcia mieści się przy ul. Lewoniewskiego 3. Jest czynne codziennie oprócz poniedziałków i wtorków, w godzinach 10.00–18.00.
Z Brześcia – Redakcja
Powiązane artykuły:
