Ród poleskiej szlachty Oleszów herbu Brochwicz

Polesie jest krainą, kryjącą w sobie jeszcze wiele tajemnic swojej historycznie przebo­gatej przeszłości. Wydobywanie jej z mroku zapomnienia na podstawie archiwalnych zapisków i późniejsze odkrywanie reliktów tych dziejów w różnych poleskich wsiach i zupełnie zapomnia­nych nieraz miejscach, dla ich poszukiwacza jest nadzwyczajną pasją.

Jednym z takich odkryć, jest wydobycie na dzienne światło historii rodu poleskiej szlachty Ole­szów, z którego pochodził znany na Białorusi pisarz Jurij Olesza. Według odnalezionych archiwal­nych zapisków, protoplastą tego rodu był feudalny ziemianin z Wołynia zwanym z ruska bojarzynem Aleksander, którego w tamtym miejscowym dia­lekcie, ludzie nazywali Olesza lub Oleszko. Cieka­wostką jest to, że na terenach jego dawnych włości zwanych powszechnie Stolińszczyzną, także i dzi­siaj nazywa się Olesiami ludzi o imieniu Aleksan­der czy Aleksy.

Syn tego bojarzyna Fiedko, który już oficjalnie nosił nazwisko Olesza, zwany także po ojcu Oleszkowiczem, został w 1482 roku sekretarzem króla Polski Kazimierza Jagiellończyka, a wnuk proto­plasty tego rodu Piotr, piastował urząd podstolego mozyrskiego.

Tenże Piotr Olesza po ożenieniu się z Eudoksją (Jewdokiją) Fursową, otrzymał od pińskiego księcia Fiodora Jarosławicza dar w postaci ziemskich dóbr Bierieżnoje. Darowizna ta została zaakceptowana w 1508 roku przez samego króla Polski Zygmunta I Starego, prawdopodobnie na skutek wstawien­nictwa jego małżonki królowej Bony. Dokument ten, zachował się w oryginale do dzisiaj. Oto jego fragment w oryginalnej wersji:

„Ja kniaź Fiedor Iwanowicz Jarosławicz i so kniaginieju swojeju Olenoj czinim znakomito sim naszim listom, komu budiet potrieba jego wideti, albo cztuczi słyszati. Pożałowali jesmo, dali bojarinu naszomu Oleszi Petrowiczu sieło naszie Bierieznoje s ludźmi i so wsiemi popia ty, szto na nas chożiwali i z ich nasznymi ziemiami i bortnymi, i s senożatimi, i z jeży, oziery, z gaty, z lesy, s ługi, i so wsiemi inszymi wchody, szto k tomu siełu Bierieznomu zdawna prisłuchało…”

ohb

Potomkowie Oleszy – Oleszka byli właścicie­lami dóbr ziemskich na Polesiu w Tierebieżowie, Biereżnym, Nowo-Biereżnym, Borze Dubienieckim i posiadali nieruchomości w Wilnie, Rydze i Piń­sku do czasu zajęcia tych terenów przez sowieckie wojska w 1939 roku. Wszystkie kolejne pokolenia Oleszów cechowało rozsądne gospodarowanie swoimi dobrami, co w znacznym stopniu przyczy­niło się do ekonomicznego znaczenia Polesia. Ród Oleszów zasłużył tym sobie z całą pewnością, na miano prawdziwych patriotów swojej ojczystej po­leskiej ziemi.

W kolejnym, dwunastym już pokoleniu rodu Oleszów, pojawił się wśród jego członków Anto­ni Olesza, żyjący w latach 1820 – 1892. Po odbyciu wojskowej służby w carskim wojsku, rozwinął na swoich dobrach ziemskich prócz uprawy ziemi tak­że inne dziedziny gospodarcze. Była to hodowla zwierząt i przemysł oparty na cukrownictwie i eks­ploatacji lasów.

Pod koniec swojego życia, Antoni Olesza roz­dzielił swój majątek pomiędzy swoich jedenaścior­ga dzieci. Włości obejmujące Nowo Biereżnoje przypadły jego synowi Konstantemu, który był ab­solwentem niemieckiego uniwersytetu i jako astro­nom zbudował w swoim domu obserwatorium astronomiczne. Był także znakomitym gospoda­rzem swoich włości i miłośnikiem przyrody.

Przykrym niedawnym wydarzeniem jest fakt, iż obecnie żyjący potomkowie rodu Oleszów dwa lata temu opuścili na zawsze tę dawną siedzibę ich rodu, gdzie zachował się do dzisiaj dom Konstantero Oleszy i jego park, który jest jednym z najatrakcyjniejszych parków Białorusi. Rośnie tam czterdzieści unikalnych na tym terenie drzew i krzewów, między innymi czarna sosna, pseudotsuga i klon purpurołistny. Obecnie była posiadłość Konstantego Oleszy, dzięki staraniom autora ni­niejszego artykułu została włączona w skład turystycznej trasy Pińsk – Turów.

Z kolei, o żyjącym w dwudziestym wieku wy­wodzącym się z tego rodu znanym na Białorusi pisarzu Juriju Oleszy, wiemy niewiele. Jurij będąc obywatelem sowieckiej Rosji, w swoim życiory­sie napisanym w 1937 roku i wydanym drukiem w 1947 jako jego autobiografia, pisząc o swoim pochodzeniu jedynie „nadmienia”, iż jego rodzice byli biedną polską szlachtą. Nie podał też miejsca ich pobytu. Wspomniał jedynie, iż jeszcze za car­skiej Rosji sprzedali oni swoją posiadłość Juniszcze, nie podając gdzie się znajduje. Gdyby w tamtych czasach stalinowskiego terroru Jurij napisał prawdę, że jego rodzice mieszkają w Grodnie leżącym wówczas na terenie „burżujskiej” Polski, naraziłby siebie na wszelkie represje, może włącznie nawet z postawieniem go „pod ścianę”.

Jurij Olesza urodził się na Ukrainie, dokąd jego rodzice wyjechali z Polesia, prawdopodobnie po sprzedaniu swojej posiadłości Juniszcze. W latach dziecięcych Jurij wiele czasu spędzał ze swoją bab­cią, z którą chodził do kościoła. Jego pierwszą prze­czytaną książką, były „Polskie opowieści”. Gimna­zjum ukończył zaś w Odessie.

Kiedy po rewolucji 1917 roku rozpętała się w Rosji domowa wojna, Jurij brał w niej udział jako żołnierz Czerwonej Armii. Po jej zakończeniu, stał się poetą i agitatorem. Jednakże sytuacja jaka za­panowała w sowieckiej Rosji, rozminęła się z jego ideałami. Coraz trudniej znosił panującą w kraju ideologię, aż pod koniec życia całkowicie porzucił swoją twórczość. Jego przyjaciele wspomagali go na miarę swoich możliwości, wznawiając wydawa­nie jego utworów.

* * *

Pragnąc uzyskać gwarancję, że rodowe korzenie Jurija Oleszy tkwią na Polesiu, przewertowałem w archiwach mnóstwo dokumentów i przeczyta­łem jego opowiadania i bajki. Robiłem też wywia­dy z jego przyjaciółmi. Odwiedziłem też wszystkie wyżej wspomniane miejscowości.

W Biereżnym leżącym nieopodal rzeki Horyń odnalazłem resztki starego cmentarza, na którym dotrwał do dziś pomnik zmarłego w 1870 roku Karola Oleszy, kapitana wojska polskiego. Udało mi się też w miejscowości Juniszcze skontaktować z mocno wiekowym panem Jarmoliczem. Czło­wiek ten wie z opowiadań swojego ojca o tym, że była to posiadłość Oleszy, którą on sprzedał. Prócz tego, odnalazłem tam stary opuszczony cmentarz ze zniszczonymi grobowcami, sięgającymi wiekiem ponad stu lat.

Pan Roman Aftanazi w swojej historii Kresów Wschodnich podaje krótką informację o Stefanie Oleszy, uczestniku polskiej wyprawy na Moskwę w 1611 roku.

Historia poleskiego rodu szlacheckiego Oleszów, z którego pochodzi znany i bardzo oryginalny w swojej twórczości pisarz Jurij Olesza, z biegiem lat została okryta całunem niepamięci, jak i dzieje wielu innych poleskich rodów.

Aleksy Dubrowski – Pińsk

Korekta: B.M.

Udostępnij na:

Musisz być zalogowany aby komentować Login