Trzy historyczne fotografie z lat 30. XX wieku, związane z Mereczowszczyzną i Kosowem Poleskim, zostały zakupione na aukcji w Polsce przez białoruską inicjatywę MALDZIS. Najcenniejszym znaleziskiem może okazać się zdjęcie zaginionej tablicy upamiętniającej miejsce narodzin Tadeusza Kościuszki. Dwie pozostałe fotografie przedstawiają pałac Pusłowskich w Kosowie Poleskim.
Na fotografii z 1936 roku widoczna jest tablica z płaskorzeźbionym portretem Tadeusza Kościuszki, umieszczona niegdyś na drewnianym budynku w Mereczowszczyźnie, niedaleko Kosowa Poleskiego. Na odwrocie odbitki zachował się odręczny podpis w języku polskim: „Tablica na budynku drewnianym w Mereczowszczyźnie koło Kosowa Poleskiego. Zrobiłem fotkę w 1936”.
Według przedstawicieli MALDZIS może to być jedyny znany dziś wizerunek tego upamiętnienia. Przypuszcza się, że tablicę usunięto w 1939 roku, po wkroczeniu Armii Czerwonej i ustanowieniu władzy sowieckiej. Jej dalsze losy pozostają jednak nieznane. Nie wiadomo, czy została zniszczona, czy też zachowała się w nieustalonym miejscu.
Fotografia stanowi zatem cenne świadectwo przedwojennego upamiętnienia Kościuszki w jego rodzinnych stronach.
Dwie pozostałe fotografie przedstawiają neogotycki pałac Pusłowskich w Kosowie Poleskim, jedną z najbardziej charakterystycznych rezydencji dawnego Polesia. Ich autorem był Józef Szymanczyk, pochodzący z Kosowa fotograf dokumentalista, który przez wiele lat uwieczniał życie mieszkańców, krajobrazy i zabytki Polesia. Jego autorstwo potwierdzają pieczęcie zachowane na odwrocie odbitek.
Na pierwszym zdjęciu widoczny jest fragment pałacowej fasady z ostrołukowymi oknami i dekoracyjnymi wieżami. Drugie ukazuje całą rezydencję, której monumentalna sylwetka wyróżniała się na tle otaczającego krajobrazu.
Fotografie wykonano w latach 30. XX wieku, a więc przed dramatycznymi wydarzeniami II wojny światowej. W 1944 roku pałac został spalony i przez kolejne dziesięciolecia pozostawał w ruinie. Dopiero rozpoczęte w 2008 roku prace konserwatorskie pozwoliły stopniowo przywrócić mu dawny wygląd.
Wszystkie trzy odbitki łączy jeszcze jeden interesujący szczegół. Na ich odwrocie zachowały się pieczęcie z napisem „Archiwum płk. dr. Czesława Hake”.
Czesław Hake mieszkał i pracował w Kosowie Poleskim w latach 1935–1937, a więc w okresie, z którego pochodzą odnalezione zdjęcia. Możliwe, że fotografie znalazły się w jego zbiorach jeszcze przed wojną.
Nie ustalono natomiast, kto wykonał zdjęcie tablicy Kościuszki. Niewykluczone, że jego autorem był sam Czesław Hake, jednak przypuszczenie to wymaga potwierdzenia.
Odręczne podpisy, pieczęcie i daty zachowane na odwrocie odbitek mają dziś szczególną wartość. Pozwalają odtworzyć część ich historii, a także ustalić pochodzenie i wygląd uwiecznionych obiektów.
Zakup trzech fotografii był możliwy dzięki darowiznom osób wspierających inicjatywę MALDZIS. W przyszłości odbitki mają zostać przekazane do Muzeum-Dworku Tadeusza Kościuszki w Mereczowszczyźnie.
Odnalezione zdjęcia przypominają, jak wiele świadectw historii Polesia pozostaje jeszcze w prywatnych kolekcjach i rodzinnych archiwach. Szczególne znaczenie ma fotografia tablicy Kościuszki – być może jedyny zachowany wizerunek pamiątki, której losy od ponad osiemdziesięciu lat pozostają zagadką.
Opracowano na podstawie: https://maldzis.world/maldzis-vjartae-rjedkija-mizhvaennyja-fotazdymki-z-kosava/?fbclid=IwY2xjawU-ny1leHRuA2FlbQIxMQBwZG9mAXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR73nUplJVEHUdoxzzw9KiEUFI1Fw3WqLYpeCzIeEwdrgugqQbSuD8weFpM5eQ_aem_dDQVjoNppSM7Z4EzylO5OA
Foto: MALDZIS
