„Najbardziej piękne widoki natury wydają się być suche i zimne, gdy my nie połączymy się z nimi w niejako zmysłowej bliskości… bo sama natura nigdy nie jest tak piękną, jak jej odblask w duszy człowieka” Jan Bułhak
6 października 1876 roku w Ostaszynie koło Nowogródka urodził się Jan Bułhak – jeden z najwybitniejszych polskich fotografów pierwszej połowy XX wieku, teoretyk fotografii, dokumentalista krajobrazu i architektury, a przede wszystkim niezwykle wrażliwy obserwator świata dawnych Kresów.
Co ciekawe, po aparat sięgnął stosunkowo późno. W 1905 roku otrzymała go w prezencie jego żona Anna, a Bułhak, pomagając jej poznawać tajniki fotografowania, sam uległ tej pasji na całe życie. Już w pierwszych latach przemierzał z aparatem rodzinne strony. Fotografował wiejskie siedziby, krajobrazy i miejsca pamięci, m.in. Nowogródek, Świteź, Mir, Nieśwież i Krewo. Ponad 270 fotografii z lat 1905-1911 znalazło się później w sześciotomowym zbiorze „Litwa w fotografiach Jana Bułhaka”. Wielki wpływ na kształtowanie jego artystycznego spojrzenia wywarł Ferdynand Ruszczyc.
Od 1912 roku życie Bułhaka związało się przede wszystkim z Wilnem. Fotografował jego architekturę i zabytki, a z czasem stworzył ogromne fotograficzne archiwum dawnej Polski. Do 1939 roku przygotował 158 albumów dokumentacyjnych polskich miast, dworów, architektury i krajobrazów, w tym 26 poświęconych Wilnu. Jednocześnie zabiegał o uznanie fotografii za pełnoprawną dziedzinę sztuki. To on wprowadził do polskiego języka pojęcie „fotografika”, oznaczające fotografię artystyczną, był też współtwórcą Fotoklubu Wileńskiego i Fotoklubu Polskiego.
Szczególnie bliska była mu idea Fotografii Ojczystej – fotografowania własnego kraju nie tylko po to, aby go dokumentować, lecz również po to, by poprzez obraz opowiadać o jego historii, kulturze i pięknie krajobrazu. W jego fotografiach natura, stare dwory, wiejskie drogi czy architektura nie były jedynie zapisem rzeczywistości. Bułhak świadomie operował światłem i kompozycją, dążąc do tego, aby fotografia, podobnie jak malarstwo, stała się osobistą interpretacją oglądanego świata.
Ogromna część jego przedwojennego dorobku przepadła w lipcu 1944 roku, kiedy podczas walk o Wilno spłonęła pracownia wraz z archiwum liczącym około 10 tysięcy negatywów. Po wojnie Bułhak nadal fotografował – najpierw zniszczoną Warszawę, a później, wspólnie z synem Januszem, miasta i krajobrazy powojennej Polski.
Dla nas szczególnie cenny pozostaje jednak Bułhak – fotograf rodzinnych stron, człowiek wychowany w krajobrazie Nowogródczyzny i niestrudzenie utrwalający świat dworów, miasteczek, pól, jezior i starych dróg. W jego fotografiach odnajdujemy ten sam świat dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, którego częścią było również Polesie – świat, który w XX wieku w znacznej mierze bezpowrotnie zniknął.
Sam Bułhak pięknie pisał o tej więzi człowieka z krajobrazem: „sama natura nigdy nie jest tak piękną, jak jej odblask w duszy człowieka”.
Nasze artykuły o Janie Bułhaku:
Rola Jana Bułhaka w fotografii pejzażowej pierwszej połowy XX wieku – https://polesie.org/3881/rola-jana-bulhaka-w-rozwoju-fotografii-pejzazowej-pierwszej-polowy-xx-wieku/
Bohdan Bułhak o Janie Bułhaku, sztuce fotograficznej i szukaniu korzeni –
https://polesie.org/5840/bohdan-bulhak-o-janie-bulhaku-sztuce-fotograficznej-i-szukaniu-korzeni/