Jakie miejsce w sercu Elizy Orzeszkowej zajmował Zygmunt Święcicki? Ani w swojej autobiografii, ani we wspomnieniach pisarka nie wracała do uczucia, jakim darzyła znanego lekarza, choć wyznała kiedyś:
„Milczę i zawsze będę milczeć o tej historii, o tym, co w powszechnym języku nazywa się sercem kobiety. Moje serce było takie jak u każdej innej kobiety, może nawet biło silniej niż u wielu, było bardziej wrażliwe, bardziej wymagające, a przez to i więcej cierpiało, i więcej zmagało się ze sobą. Raz tylko doznało pełnego spełnienia, a dość wcześnie jego historia dobiegła końca”.
Zygmunt Święcicki (1836-1910) urodził się 8 (20) października 1836 roku w majątku Krystynowo w powiecie kobryńskim, w pobliżu dzisiejszej wsi Osowce w rejonie drohiczyńskim, w zamożnej rodzinie szlacheckiej wyznania rzymskokatolickiego. Wykształcenie średnie zdobył w szkole szlacheckiej w Pińsku oraz w gimnazjum mińskim, które ukończył ze srebrnym medalem. Następnie studiował na wydziale lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego.
Badacz dziejów białoruskiej medycyny Akim Mołczanow pisał o nim:
„Interesował się problemami społecznymi i angażował się w ruch studencki. Carska ochrana nie pozostała obojętna wobec jego działalności społeczno-politycznej i zmusiła go do opuszczenia uniwersytetu. Naukę mógł kontynuować dopiero po kilku latach w Petersburskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej, kształcącej lekarzy na potrzeby resortu wojskowego. W 1861 roku ukończył ją ze złotym medalem i uzyskał dyplom lekarza. Następnie poświęcił się pracy naukowej, a po trzech latach obronił rozprawę doktorską. Wydawało się, że przed zdolnym młodym uczonym otwiera się droga do profesury. Sytuacja w kraju po powstaniu styczniowym uległa jednak zmianie i jako Polak nie mógł już liczyć na karierę naukową. Musiał opuścić akademię i podjąć służbę wojskową”.
Zygmunt Święcicki stał się pierwowzorem głównego bohatera noweli Elizy Orzeszkowej „Ostatnia miłość” z 1867 roku. Z Elizą poznał się w 1860 roku w Ludwinowie, podczas wakacyjnego pobytu. Między nimi zrodziło się uczucie. Po raz kolejny spotkali się prawdopodobnie w 1867 roku. Latem 1869 roku ich drogi się jednak rozeszły – już wówczas, gdy Elizie udało się uzyskać rozwód z Piotrem Orzeszką.
W 1872 roku Zygmunt Święcicki poślubił dwudziestopięcioletnią Marię Mickiewicz, córkę znanego uczonego i prawnika Aleksandra Mickiewicza (1801-1871) oraz Teresy z Terebejowiczów (1813-1871). Jej stryjem był wielki polski poeta Adam Mickiewicz. Ojciec Marii, profesor Uniwersytetu Charkowskiego, nabył w 1857 roku na przedmieściach Kobrynia majątek Gubernia, darowany pod koniec XVIII wieku przez cesarzową Katarzynę II rosyjskiemu wodzowi Aleksandrowi Suworowowi. Po śmierci Aleksandra Mickiewicza dobra te odziedziczył jego syn Franciszek (1841-1873), a następnie przeszły one w ręce jego siostry Marii.
Warto dodać, że mimo aktywnego i pracowitego życia Zygmunt Święcicki nie dorobił się własnych znaczniejszych majątków ani fortuny. Majątki Gubernia, Płoskie, Legaty i Zielone należały do jego żony.
W 1870 roku Święcicki został skierowany do służby jako starszy ordynator w wojskowym szpitalu w Mińsku. Był lekarzem wybitnym i cenionym: po ukończeniu Akademii Medyko-Chirurgicznej został wiceprezesem Mińskiego Towarzystwa Lekarskiego. Załóżył pierwszą w Mińśku bezpłatną przychodnię dla biednych.
Po osiągnięciu rangi generalskiej, odpowiadającej godności rzeczywistego radcy stanu, przeszedł w 1877 roku w stan spoczynku i rozpoczął prywatną praktykę lekarską, specjalizując się w chorobach skóry. Przyjmował pacjentów we własnym domu od godziny dziesiątej rano do dwunastej w południe. W dużej mierze dzięki jego aktywności w 1884 roku w Mińsku powołano komisję sanitarną.
8 (21) maja 1910 roku specjalna komisja mińskiej dumy miejskiej, obradująca pod przewodnictwem doktora medycyny Zygmunta Święcickiego, uznała za konieczne utworzenie w mieście pięciu etatów lekarzy sanitarnych. Tego samego dnia znany lekarz zmarł – zaledwie trzy dni po śmierci Elizy Orzeszkowej. Pisarka odeszła 18 maja 1910 roku po ciężkiej chorobie serca.
Maria Święcicka zmarła trzy lata po śmierci męża. Oboje zostali pochowani we wspólnym grobie na katolickim cmentarzu Kalwaryjskim.
Aleksander Iljin
Tłum. red.
Powiązane artykuły:
