Ziemia drohiczyńska to malowniczy zakątek południowo-zachodniego Polesia, bogaty w historię, oryginalną kulturę i tradycje. Ten nasz Drohiczyn bywał określany mianem Drohiczyna Poleskiego, ponieważ w Polsce istnieje także Drohiczyn nad Bugiem. Zdarza się, że niektórzy badacze mylą te dwie miejscowości i przypisują naszemu Drohiczynowi dzieje Drohiczyna nad Bugiem. Taki błąd pojawił się w publikacji wydawnictwa „Biełaruskaja Encykłapiedyja”, w sześciotomowym opracowaniu „Harady i wioski Biełarusi”. Z tego materiału skorzystały następnie niektóre organizacje i instytucje. W opublikowanych na swoich stronach tekstach wspominają one o bitwie z Tatarami z 1242 roku i o tym, że Drohiczyn był stolicą księstwa drohiczyńskiego.
Pierwsze wzmianki o tej miejscowosci, zwanej poczatkowo Dowieczorowicze, pochodzą z 1452 r. Według danych archeologicznych najstarsze osady z epoki kamienia pojawiły się w północnej części ziemi drohiczyńskiej w XI-IX tysiącleciu p.n.e. Najbardziej znane stanowiska odkryto w okolicach wsi Kokoryca oraz w uroczysku „Hierady”, położonym 4 km od Chomska. Najstarszą miejscowością tego regionu wzmiankowaną w latopisach jest Zdzitów nad Jasiołdą, po raz pierwszy wspomniany w 1005 roku wśród wołości, które przyjęły chrzest.
W XIII wieku, wraz z rozdrobnieniem Rusi, ziemia drohiczyńska weszła w skład Rusi Halicko-Wołyńskiej. Jednocześnie Zagorodzie stało się przedmiotem sporu między książętami halickimi i litewskimi. Spór ten rozstrzygnął najazd mongolski z 1240 roku: ziemie południoworuskie zostały spustoszone i osłabione, w wyniku czego Zagorodzie znalazło się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Pod koniec XIV wieku ziemie drohiczyńskie po raz pierwszy zaznaczono na mapach geograficznych. Wśród oznaczonych miejscowości znalazł się „Radostów”, czyli dzisiejsze Radostowo w południowej części rejonu.
W 1409 roku po raz pierwszy w źródłach pisanych wspomniano osadę „Bezdeż”, którą wielki książę Witold przekazał kościołowi.
W dokumentach z 1452 roku po raz pierwszy odnotowano wsie Dowieczorowicze (od XVII wieku – Drohiczyn), Wawulicze i Simonowicze.
W 1519 roku Dowieczorowicze przeszły na własność królowej Bony Sforzy, która dążyła do przekształcenia południowo-zachodniego Polesia we wzorowo zagospodarowany region. W tym celu w latach 1552-1556 w poleskich dobrach królowej przeprowadzono pomiar włóczny, który zapoczątkował pierwszą reformę agrarną na ziemiach białoruskich.
W 1623 roku wieś Dowieczorowicze otrzymała status miasteczka.
W 1648 roku ziemie drohiczyńskie zostały spustoszone podczas wojny kozacko-chłopskiej z lat 1648–1652.
Następna wojna między Rosją a Rzecząpospolitą ostatecznie doprowadziła kraj do ruiny.
W czasie wojny północnej z lat 1700-1721 nasze ziemie stały się areną walk między konfederatami oraz wojskami polsko-szwedzkimi i rosyjskimi. W maju 1706 roku armia szwedzka z rozkazu Karola XII obległa i zdobyła zamek-twierdzę Żaber nad Jasiołdą. W następstwie tych wydarzeń cała ziemia drohiczyńska ponownie została spalona i złupiona.
W 1749 roku marszałek piński Franciszek Orzeszko ufundował tu kościół i kllasztor franciszkanów, a w 1801 roku powstałą parafia katolicka.W 1832 r. po powstaniu listopadopwym klasztor skasowano ukazem carskim, parafia też upadła.
Była to przez lata i wieki wieś, rozciągnięta wzdłuż traktu z Brześcia do Pińśka, zamieszkałą w większości przez Żydów.
W 1778 roku, w wyniku reformy administracyjnej, miasteczka Drohiczyn i Chomsk otrzymały status miast, a na ziemiach regionu utworzono hrabstwa drohiczyńskie i chomskie.
W wyniku ostatniego rozbioru Rzeczypospolitej, w 1795 roku, ziemia drohiczyńska weszła w skład Imperium Rosyjskiego.
Na początku wojny 1812 roku Drohiczyn został zajęty przez wojska saskie generała Reniera. Jednak w lipcu 1812 roku siły 3 Armii Rosyjskiej generała Tormasowa pokonały Sasów pod Chomskiem, Drohiczynem i Antopolem, lecz wobec wielokrotnej przewagi przeciwnika musiały wycofać się na Ukrainę.
W latach 60. XIX wieku, w celu umocnienia prawosławia na ziemi drohiczyńskiej władze carskie budowały cerkwie, otwierano szkoły, a w miasteczkach – szkoły ludowe.
Znaczącą rolę w rozwoju gospodarczym regionu odegrała budowa Kolei Poleskiej. Odcinek przebiegający przez Drohiczyn ukończono w 1882 roku.
W końcu XIX wieku powstało kilka zakładów przemysłowych, z których największym była fabryka słomianych kapeluszy.
Na początku XX wieku w regionie rozwijała się drobna przedsiębiorczość; działały dziesiątki niewielkich zakładów przemysłu spożywczego i przetwórczego, małe cegielnie, wytwórnie kredy, tartaki i kuźnie.
Podczas I wojny światowej ten region ponownie został spustoszony: w 1915 roku ludność przymusowo wysiedlono i skazano na los uchodźców. Dziesiątki wsi zostały spalone.
W listopadzie 1920 roku utworzono powiat drohiczyński w województwie poleskim.
Obecnie – rejonowy komitet wykonawczy (poniżej)
Tak opisuje ówczesny Drohiczyn Franciszek Wysłouch z Perkowicz:
„Drohiczyn był jeszcze wtedy małym miasteczkiem, z dala od świata i ludzi, w ogóle, jak to mówią, miejscem zabitym deskami. Mimo że tor kolejowy przebiegał tuż za miejskimi ogrodami, nie było nawet stacji kolejowej i dopiero na prośbę ludności, już za polskich czasów, zorganizowano tutaj przystanek kolejowy(…) Droga z przystanku do głównej ulicy miasteczka, wybrukowanej kiedyś kocimi łbami, również należała do godnych uwagi i zapamiętania. Była to szeroka ulica, połozona znacznie niżej niż domki po jej bokach. Podczas deszczu woda strumieniami ściekała po drodze wraz z zawiesinami nawozu, źdźbłami słomy i siana i w ogóle tym wszystkim, co gospodynie wymiatały ze swoich obejść. Wobec tego ulica wypełniona byłą gęstym i nigdy nie wysychającym błotem, kałużami rdzawo-brunatnej wody, ułamkami przegniłych desek i wiorów. Były to pułapki dla nóg naszych poleskich koni i szprych wózków miejscowych. W ogóle przejazd tą drogą należał do ryzykownych (…) Ciche i małe było miasteczko, tylko zimowe jarmarki ożywiały je, a zwykle stada dzikich kaczek przelatywały spokojnie nad dachami domów, choć po obydwu jego stronach leżały bagna i topiele. Nie dziwota, przecież tam kiedyś tak budowano osiedla, by zabezpieczyć je od wrogich najazdów.(…) Za polskich czasów Drohiczyn został podniesiony do godności miasta powiatowego. Oczywiscie wraz ze starostwem umieszczono tu różne urzędy z licznym personelem i rodzinami, a więc powstał i kościół, którego dawniej nie było, i szpital, kasyno i restauracje. Miasto nabrało życia i gwaru. Żydzi cieszyli się, bo handel szedł. Poleszucy-przyglądali się…”
Podczas okupacji hitlerowskiej, w kwietniu 1942 roku Niemcy utworzyli tu getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 1500 osób. 15 października 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowano obok dworca kolejowego i na Bronnej Górze.
Poniżej – po powojennej przebudowie. Stan obecny
Powojenna rozbudowa miasta spowodowała niemal całkowitą zagładę dawnej, drewnianej zabudowy.Trochę starych domów zostało jedynie na obrzerzach Drohiczyna. Jedynym zabytkiem jest niewielka drewniana cerkiew prawoslawna p.w. Objawienia Pańskiego – Cerkiew Sretieńska z 1-j połowy XIX w., stojąca na skraju parku w pobliżu głownego skrzyżowania. Po klasztorze franciszkanów i drewnianym kościółku z okresu międzywojennego nie pozostało i śladu.
Z Drohiczyna – Redakcja
Foto: Echa Polesia, 2025 r.
Powiązane artykuły:
