Historia Muzeum Krajoznawczego w Baranowiczach sięga jeszcze czasów II Rzeczypospolitej. W „Kalendarzu Popularnym Baranowickim na rok 1937” pisano, że w muzeum działały trzy działy: przyrodniczy, etnograficzny i historyczny.
Najbogatszy był właśnie dział historyczny. Można było w nim zobaczyć m.in. podróżny neseser z XVIII wieku, pokaźną kolekcję monet znalezionych na terenie powiatu baranowickiego, banknoty z czasów insurekcji kościuszkowskiej, kosztowną porcelanę, ikony, a także drewnianą rzeźbę pochodzącą z zamku Sapiehów w Nowej Myszy niedaleko Baranowicz. W zbiorach przechowywano również ogromną kolekcję książek – w tym starodruki oraz pierwsze wydanie utworów Adama Mickiewicza z 1822 roku.
W 1929 roku Powiatowy Komitet Regionalny podjął decyzję o zorganizowaniu wystawy, która miała opowiedzieć o życiu miasta i okolicy. Przygotowanie ekspozycji powierzono profesorowi baranowickiego polskiego gimnazjum, Leonardowi Turskiemu. W trakcie prac Turski doszedł jednak do wniosku, że nie może to być jedynie wystawa czasowa. To właśnie on zainicjował powstanie w Baranowiczach publicznego muzeum wraz z galerią obrazów. Władze miejskie poparły pomysł i przeznaczyły na jego realizację niewielką dotację – 300 złotych.
Szybko okazało się jednak, że to za mało. Mówiąc dzisiejszym językiem, Leonard Turski zorganizował społeczną zbiórkę. Ideę muzeum żywo wsparli mieszkańcy, a szczególnie miejscowi krajoznawcy i gimnazjaliści. Już w październiku 1929 roku muzeum powiatowe otworzyło swoje drzwi dla zwiedzających.
Dziesięć lat później, w 1939 roku, nowa władza postanowiła przekształcić prężnie działające muzeum krajoznawcze w muzeum sztuk pięknych. Na dyrektora Baranowickiego Obwodowego Muzeum Sztuk Pięknych powołano tego samego Leonarda Turskiego. W latach 1939–1941 zbiory szybko się powiększały: trafiały do nich dzieła sztuki i wyszukane elementy wyposażenia wnętrz, pozyskiwane z dworów i majątków ziemiańskich.
II wojna światowa przyniosła jednak muzeum druzgocący cios. Zbiory zostały rozgrabione, a z Baranowicz wywieziono 1716 eksponatów. Wśród utraconych skarbów znalazły się m.in. obrazy Rembrandta, Géricaulta i Matejki, kolekcja dawnych japońskich waz, bogaty zbiór numizmatów oraz inne bezcenne obiekty.
W czasie wojny Baranowicze zostały niemal doszczętnie zniszczone. W mieście nie ocalał żaden budynek, w którym muzeum mogłoby funkcjonować, dlatego na pięć lat zachowane eksponaty przeniesiono do Słonimia.
Dziś w podstawowym zbiorze Baranowickiego Muzeum Krajoznawczego znajduje się ponad 42 tysiące obiektów. Stała ekspozycja obejmuje trzy duże działy: „Przyroda regionu”, „Historia regionu” oraz „Baranowicze dziś”. Muzeum cieszy się dużą popularnością – co roku odwiedza je około 53 tysiące osób.
To jeden z ważnych ośrodków kulturalno-edukacyjnych miasta. Oferuje tematyczne oprowadzania i spacery miejskie dla różnych grup odbiorców, zajęcia muzealno-pedagogiczne, gry terenowe i questy, zwiedzanie z elementami animacji, a także program „muzeum wyjazdowe”. W stałej ekspozycji prezentowanych jest ponad 2 tysiące unikatowych muzealiów.
Możliwości wystawiennicze muzeum znacząco wzrosły po otwarciu w 1984 roku sali wystaw czasowych. Od tamtej pory mieszkańcom i gościom miasta pokazano ponad 200 różnych wystaw malarstwa i grafiki z kolekcji muzeów w kraju, a także liczne ekspozycje indywidualne artystów. W sali regularnie organizuje się również prezentacje ze zbiorów własnych, poświęcone rozmaitym okresom w dziejach miasta i regionu. Muzeum rocznie przyjmuje ponad 50 tysięcy zwiedzających, prowadzi ponad 1200 oprowadzań i przygotowuje około 20 wystaw.
Szkoda jedynie, że okres lat 20. i 30. XX wieku jest w muzeum pokazany bardzo skromnie – a przecież to niezwykle ważny i fascynujący rozdział w historii naszego miasta. Poniżej prezentujemy wybrane eksponaty z ekspozycji poświęconej okresu II RP:
Z Baranowicz – Redakcja
Powiązane artykuły:
